Zaciemniają nieruchomość, utrudniają korzystanie z działki, uniemożliwiają położenie ogrodzenia, pomalowanie elewacji, powodują uszkodzenie dachu – gałęzie drzew przechodzące z sąsiedniej działki gruntu, skutecznie mogą utrudniać wykonywanie pełnego prawa własności ale czy właściciel nieruchomości przysługują jakieś uprawnienia?
Uprawnienia właściciela nieruchomości
Zgodnie z art. 140 Kodeksu Cywilnego w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Prawo własności jest prawem rzeczowym. Jest prawem podmiotowym o bezwzględnym charakterze. Jest najpełniejszym i najszerszym prawem korzystania z rzeczy. Jednak granicami wykonywania prawa własności są ustawowe ograniczenia wykonywania tego prawa, np. ograniczenia wynikające z ustawy o ochronie przyrody czy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak również prawo własności ograniczone jest przez klauzule generalne: społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz zasady współżycia społecznego.
Prawo do usunięcia gałęzi przechodzących z sąsiedniego gruntu
Jeśli właściciel nieruchomości, na którą przechodzą gałęzie z sąsiedniego gruntu nie chce tolerować takiego stanu, ustawodawca wprowadził odpowiednie regulacje. Kodeks Cywilny w art. 150 wskazuje, iż właściciel gruntu może obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniego gruntu. To samo dotyczy gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu. W takiej sytuacji wobec negatywnego oddziaływania przechodzących z nieruchomości sąsiedniej gałęzi, właściciel nieruchomości sąsiedniej dysonuje upoważnieniem do dalszego zaprzestania naruszeń – poprzez obcięcie i zachowanie dla siebie przechodzących gałęzi, jednak powinien wyznaczyć w tym zakresie właściciel powinien uprzednio wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia. Po bezskutecznym jego upływie właściciel gruntu sąsiedniego może obciąć gałęzie i zachować je na własność. Pobrane w ten sposób rzeczy stają się jego własnością. Jak przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie -Nie można zarzucić bezprawności działania właścicielowi gruntu, który w następstwie obcięcia korzeni drzew przenikających z gruntu sąsiedniego spowodował niekorzystne następstwa w stanie tych drzew (wyrok SN z 6.02.2003 r., IV CKN 1731/00, LEX nr 78277).
Zwrot kosztów przycięcia gałęzi
Brak reakcji ze strony właściciela sąsiedniego gruntu w zakresie konieczności przycięcia gałęzi, daje uprawnienie właściciela do samodzielnego usunięcia przechodzących gałęzi przechodzących na jego grunt z sąsiedniej posesji. Często wiąże się to z koniecznością poniesienia kosztów związanych z odpowiednim przycięciem drzew. Uprawnienie do przycięcia gałęzi należy wykonać na swój koszt. Nie ma więc możliwości domagania się zwrotu poniesionych kosztów. Jak wskazano w treści orzeczenia (Wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 5 października 2021 r. I1 C 231/2021) – „Powódka skorzystała z uprawnienia przysługującego jej z mocy tego przepisu i wycięła korzenie i gałęzie przechodzące na jej grunt z posesji pozwanego. Sąd podziela poglądy doktryny i orzecznictwa, że jedyną sankcją więc wobec bezczynności sąsiada jest tylko ustawowe upoważnienie właściciela gruntu do usunięcia gałęzi oraz korzeni we własnym zakresie, na swój koszt i zachowania ich dla siebie. Powódka nie może skutecznie domagać się, aby sąsiad własnym działaniem, a więc na swój koszt, dokonał usunięcia korzeni i gałęzi, gdyż tak daleko nie sięga obowiązek tego sąsiada (por.m.in. uchwałę SN z 26 lipca 1972 r., III CZP 45/72, OSNC 1973/1, poz. 9). Powyższe oznacza, że pozwany nie miał obowiązku ponoszenia kosztów wykonania przez powódkę jej ustawowych uprawnień. Zaniechanie usunięcia gałęzi i korzeni przez pozwanego nie stanowi czynu zabronionego, skoro świadczenie pozwanego w razie bezczynności sprowadza się do znoszenia określonych uprawnień sąsiada (pati), połączonych ponadto z ubytkiem majątkowym (utrata własności odciętych korzeni i gałęzi). O ile obowiązek znoszenia uprawnień (pati) wierzyciela ma wiązać się z dodatkowymi kosztami, to w polskim prawie cywilnym przewiduje się każdorazowo wyraźnie przepis to regulujący (np. obowiązek pokrywania kosztów egzekucyjnych poniesionych przez wierzyciela, por. min. art. 770 k.p.c.). Generalne utożsamianie świadczenia dłużnika w postaci pati z czynem zabronionym jest zdaniem Sądu nadużyciem.”
Sierpień, 2025 r.
