Obszary Natura 2000 należą zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przyrody do form ochrony przyrody. Ich trwałą ochronę zapewniają plany ochrony obszarów Natura 2000. Prowadzenie inwestycji w obszarach oddziaływania tych obszarów jest utrudnione, ale nie niemożliwe.
Czym są obszary Natura 2000?
Obszary Natura 2000 to formy ochrony przyrody tworzone w wykonaniu prawa wspólnotowego.
Sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:
1) obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO)
2) specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO)
3) obszary mające znaczenie dla Wspólnoty (OZW)
Plany ochrony obszarów Natura 2000
Instrumentem prawnym, który ma zapewnić ochronę obszarów Natura 2000, są opracowywane na podstawie art. 29 ustawy o ochronie przyrody (u.o.p.) plany ochrony obszarów Natura 2000. Mają charakter bardzo złożony, bowiem plan zawiera m.in. cele działań ochronnych, czy też wskazania co do przepisów przestrzennych. Plany zadań ochronnych opracowywane są obecnie na czas nieokreślony. Mają one obligatoryjny charakter. Podstawowe wytyczne planu obejmują konieczność utrzymania i przywracania do stanu właściwego ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000.
Ustawodawca przewidział udział społeczeństwa w opracowywaniu planów – na zasadach określonych w ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Obok społeczeństwa w procesie tworzenia planów zadań ochronnych, uczestniczą zgodnie z ustawą osoby zainteresowane i podmioty prowadzące działalność w obrębie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, dla ochrony których wyznaczono obszar Natura 2000. Niewątpliwie wyznaczenie obszarów Natura 2000 w sposób nierozerwalny wiąże się z gospodarką przestrzenną. Dlatego też należy przyjąć, że udział zainteresowanych będzie przysługiwał podmiotom prowadzącym działalność w obrębie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, dla których ochrony wyznaczono obszary Natura 2000 lub których działalność będzie mogła oddziaływać na chronione obiekty przyrodnicze, bez względu na to, w jakiej odległości od niego będzie wykonywana. Mówiąc o działalności, należy jednak wyraźnie zastrzec, że nie będzie to tylko działalność gospodarcza w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, ale każda ingerencja w środowisko. To z kolei prowadzi do tego, że interes prawny w kwestionowaniu postanowień omawianych aktów prawnych będą miały chociażby wszystkie podmioty mające prawa rzeczowe do nieruchomości położonych w granicach obszarów Natura 2000, gdyż będą się wiązały z szeroko rozumianą działalnością w tym też inwestycyjno – budowlaną (lub możliwością jej wykonywania) oddziałującą na chronione elementy środowiska. Ustawodawca, przyznając podmiotom mającym w tym interes prawny możliwość uczestniczenia w procesie tworzenia planów zadań ochronnych, nie określił w żaden sposób, jak powinien on przebiegać. Na pewno jego przejawem będzie możliwość zgłaszania uwag i wniosków.
Wprowadzenie planu zadań ochronnych następuje w formie zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska, mającego status przepisu prawa miejscowego. Oznacza to, że do jego wejścia w życie, niezbędna będzie jego publikacja w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
W praktyce jeden obszar Natura 2000 może być położony na terenie właściwości miejscowej więcej niż jednego regionalnego dyrektora ochrony środowiska. W takim przypadku, zarządzenie o wprowadzeniu planu zadań ochronnych wydają wspólnie wszyscy regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, na terenie właściwości których położony jest dany obszar Natura 2000.
Ograniczenia związane z obszarami Natura 2000
Zabronione jest podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności:
- pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub
- wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub
- pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami, rozumianą jako spójność czynników strukturalnych i funkcjonalnych warunkujących zrównoważone trwanie populacji gatunków i siedlisk przyrodniczych, dla ochrony których zaprojektowano lub wyznaczono obszar Natura 2000.
Stosownie zaś do art. 34 ust. 1 u.o.p., jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska może zezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000.
W przypadku działań przewidzianych do realizacji w ramach planowanych przedsięwzięć, zezwolenie zastępuje się decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach lub uzgodnieniem z RDOŚ. Głównym zadaniem organów orzekających w sprawie wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach niezbędnej dla uzyskania zgody na realizację inwestycji zlokalizowanej na obszarze Natura 2000 jest analiza przedsięwzięcia z punktu widzenia jego oddziaływania na cele ochrony obszaru Natura 2000 i odpowiedź na pytanie, czy oddziaływanie to nie ma charakteru znacząco negatywnego. Zgodnie bowiem z przepisami, jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia, o ile nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 u.o.p. Ocena wpływu przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 i przedmiot ochrony musi być dokonywana przez pryzmat materiału dowodowego przedstawionego przez inwestora, przede wszystkim – raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W konsekwencji treść wniosku i prezentacja materiału dowodowego niewątpliwie ma wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie organu w orzeczeniu kończącym. Ubiegając się więc o realizację inwestycji warto w sposób szczególny zadbać o dokładność i rzetelność prezentowanej dokumentacji.
Stan prawny: lipiec 2024 r.
