Art. 20 k.s.h. wprowadza zasadę równego traktowania wspólników w tych samych okolicznościach. Tą zasadę potwierdza art. 174 § 1 k.s.h. Jednakże od zasad ustanawiane są wyjątki. Jednym z nich będzie instytucja uprzywilejowania udziałów, którą omówię w niniejszym artykule.
Czym są udziały uprzywilejowane?
Uprzywilejowanie udziałów polega na powiązaniu pewnych szczególnych uprawnień z udziałami jako jednostkami uczestnictwa w spółce. Udziały uprzywilejowane to zatem udziały, do których przypisano pewne szczególne uprawnienia. Wspólnik, który posiada takie udziały ma większe uprawnienia korporacyjne lub majątkowe niż pozostali wspólnicy, którzy posiadają zwykłe udziały. To uprzywilejowanie wynika z zapisów umowy spółki.
Rodzaje uprzywilejowania
Możemy wyróżnić:
- Uprzywilejowanie co do prawa głosu polega na tym, że odstępuje się od zasady, że na jeden udział przypada jeden głos, przyznając więcej głosów na jeden udział. Nie można uprzywilejować udziałów o nierównej wartości nominalnej.
- Uprzywilejowanie co do prawa do dywidendy dotyczy zasadniczo uprzywilejowania kwotowego polegającego na tym, że wspólnik otrzyma większe kwoty dywidendy, niż wynikałoby to z prostego wyliczenia proporcji do innych udziałów. Szczególnym rodzajem uprzywilejowania dywidendy może być też uprzywilejowanie dotyczące pierwszeństwa otrzymania dywidendy przed innymi wspólnikami.
- Uprzywilejowanie co do sposobu uczestniczenia w podziale likwidacyjnym – może być sformułowane jako prawo dostępu do wydzielonej specjalnie dla określonej grupy wspólników kwoty likwidacyjnej czy składników majątku, pierwszeństwo przed innymi wspólnikami, albo termin, do jakiego uprzywilejowanie obowiązuje.
Powyższe wskazane ustawowo uprzywilejowanie ma charakter przykładowy. Możemy więc wyróżnić także inne przywileje, jak, chociażby: pierwszeństwo w nabyciu lub objęciu udziałów, prawo do wyrażania zgody na niektóre czynności spółki, pierwszeństwo w umorzeniu udziałów albo umorzenie udziałów na końcu, pierwszeństwo przejęcia udziału wyłączonego wspólnika, pierwszeństwo przed innymi wspólnikami skierowania oferty do określonych odbiorców.
W jednym udziale można łączyć różne rodzaje uprzywilejowania.
Źródło uprzywilejowania
Źródłem przywilejów udziałowych może być tylko umowa spółki. Udziały uprzywilejowane wprowadzić może zarówno umowa założycielska, jak i późniejsza uchwała podjęta kwalifikowaną większością głosów. W takim przypadku wspólnik niezadowolony z uchwały (na przykład gdy uprzywilejowano udziały tylko części wspólników) może zaskarżyć uchwałę w trybie art. 249 k.s.h., powołując się na art. 20 k.s.h.
Ograniczenia w uprzywilejowaniu pozycji wspólnika
Wprowadzone ograniczenia wynikające bezpośrednio z art. 174 § 4 i art. 196 zd. 1 k.s.h. Przepisy te mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących i nie mogą być wolą stron zmienione.
Wyróżnić można następujące ograniczenia:
– Uprzywilejowanie co do głosu – maksymalnie można przyznać tylko trzy głosy na jeden udział. Nadto może dotyczyć tylko udziałów o równej wartości nominalnej. Nie można także przyznawać uprawnionemu głosów połowicznych (np. półtora głosu na jeden udział).
– Uprzywilejowanie co do dywidendy jest ograniczone kwotowo: nie można przyznać uprawnienia do dywidendy, która jest większa niż 150% dywidendy przysługującej udziałom nieuprzywilejowanym.
Uwarunkowanie uprzywilejowania
Uzależnienie uprzywilejowania łączyć się może:
- ze spełnieniem przez wspólnika dodatkowych świadczeń
Wspólnicy posiadający określone udziały będą mogli uzyskać ich uprzywilejowanie, gdy spełnią – poza zwykłymi obowiązkami (w szczególności wniesieniem wkładu) jakieś dodatkowe świadczenia (zwiększona dopłata, udostępnienie know-how, świadczenia powtarzające się lub jednorazowe).
- upływem terminu (np. po 3 latach)
- spełnieniem warunku
W tym przypadku może to się wiązać zarówno z przyszłym pewnym, jak i niepewnym zdarzeniem. Mogą to być okoliczności po stronie spółki (np. osiągnięcie określonego zysku), wspólników (np. uzyskanie kwalifikacji) oraz osób trzecich (np. przystąpienie inwestorów do spółki).
Stan prawny: maj 2024
