Na wypadek bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce z o.o. lub partnerskiej istnieje możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności także członków jej zarządu lub likwidatorów spółki.
Spis treści
- Legitymacja procesowa, czyli kto może być pociągnięty do odpowiedzialności?
- Przesłanki odpowiedzialności, czyli co należy wykazać?
- Okoliczności egzoneracyjne, czyli jak uwolnić się od odpowiedzialności?
- Oznaczenie roszczenia, czyli jak ustalić wysokość odszkodowania?
- Przedawnienie roszczeń, czyli kiedy zobowiązanie wygasa?
Legitymacja procesowa, czyli kto może być pociągnięty do odpowiedzialności?
Odpowiedzialność członów zarządu spółki z o.o. jest uregulowana w art. 299 k.s.h. Jest to odpowiedzialność solidarna (występująca obok odpowiedzialności spółki, ale zwalniająca ją ze zobowiązań) oraz subsydiarna (tj. uzależniona od wykazania niemożliwości uzyskania zaspokojenia roszczenia od samej spółki). Warto zwrócić uwagę, że brak jest analogicznej regulacji w stosunku do odpowiedzialności członków zarządu spółki akcyjnej. Natomiast omawiana regulacja ma zgodnie z art. 97 § 2 k.s.h., odpowiednie zastosowanie do członków zarządu spółki partnerskiej. Natomiast na podstawie art. 280 k.s.h. w zw. z art. 299 k.s.h. przepisy o odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o. stosuje się odpowiednio do likwidatorów spółki (zob. uchwała SN (7) z 28.01.2010 r., III CZP 91/09).
Przesłanki odpowiedzialności, czyli co należy wykazać?
Odpowiedzialność członka zarządu jest rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wywołaną niekorzystnym dla wierzycieli, sposobem kierowania sprawami spółki, który w efekcie doprowadził do bezskuteczności egzekucji jej zobowiązań (wyrok SN z 9.12.2010 r., III CSK 46/10).
W postępowaniu o zapłatę na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. powód powinien wykazać: istnienie określonego zobowiązania spółki w tym czasie, kiedy pozwany był członkiem zarządu, stwierdzonego w tym czasie lub później tytułem egzekucyjnym wydanym na rzecz powoda, oraz bezskuteczność egzekucji tego zobowiązania przeciwko spółce. Konstruując pozew, należy pamiętać, że wierzyciel dochodzący na podstawie art. 299 k.s.h. od członków zarządu swoich niewyegzekwowanych roszczeń względem spółki korzysta z ustawowego domniemania m.in. szkody i musi wykazać jedynie fakt bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki (zob. wyrok SA w Warszawie z 3.06.2011 r., VI ACa 1441/10).
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 15.06.2011 r., V CSK 347/10, LEX nr 1027201, dokonanie ustaleń w przedmiocie prawidłowości czasowej złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości niejednokrotnie wymaga opinii biegłego. Trzeba jednak mieć na uwadze, iż zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu to pozwany powinien wykazać tę okoliczność.
Należy pamiętać, aby do pozwu załączyć wezwania skierowane do pozwanego dotyczące dobrowolnego spełnienia świadczenia, dopiero bowiem w wyniku takiego wezwania roszczenie staje się wymagalne.
Okoliczności egzoneracyjne, czyli jak uwolnić się od odpowiedzialności?
Pozwany, jeżeli chce się uwolnić od odpowiedzialności, powinien udowodnić jedną z okoliczności egzoneracyjnych określonych w art. 299 § 2 k.s.h.
W celu skutecznej obrony pozwany powinien wykazać, że:
1) wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony we właściwym czasie w rozumieniu art. 299 § 2 k.s.h., co oznacza stwierdzenie nieistnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem funkcji przez członków zarządu a szkodą doznaną przez wierzyciela spółki, lub
2) podczas pełnienia przez pozwanego funkcji członka zarządu w ogóle nie było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo że
3) pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody.
Zgodnie z art. 299 § 2 k.s.h. członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności, jeśli wierzyciel i tak nie uzyskałby w żadnym stopniu zaspokojenia, nawet wtedy, gdyby którykolwiek z członków zarządu złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie (wyrok SA w Warszawie z 3.06.2011 r., VI ACa 1441/10).
Oznaczenie roszczenia, czyli jak ustalić wysokość odszkodowania?
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że odpowiedzialność członków zarządu nie ogranicza się tylko do niewyegzekwowanej wierzytelności w jej nominalnej wysokości. Uznaje się, że odpowiedzialność członka zarządu obejmuje także odsetki za opóźnienie spółki w zapłacie należności będącej przedmiotem bezskutecznej egzekucji. Niewyegzekwowane odsetki za zwłokę w zapłacie objętych tytułem wykonawczym należności mogą być objęte odszkodowaniem dochodzonym na podstawie art. 299 k.s.h., powinny być zsumowane i wyrażone kwotowo (skapitalizowane). Dodać jednocześnie należy, że odsetki od zobowiązania pieniężnego spółki mogą być liczone do chwili powstania roszczenia odszkodowawczego z art. 299 k.s.h., tj. do chwili, kiedy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.
Czym innym w odniesieniu do odsetek od należności głównej przysługujących od spółki jest kwestia odpowiedzialności z tytułu odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonych na podstawie art. 481 k.c. od kwoty odszkodowania dochodzonego z tytułu deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 299 k.s.h. Termin spełnienia świadczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 299 § 1 k.s.h. nie jest oznaczony i nie wynika z właściwości zobowiązania, stąd świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu członka zarządu spółki z o.o. do jego wykonania. Dlatego przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że przewidziane w art. 481 k.c. odsetki za opóźnienie ze spełnieniem świadczenia pieniężnego przez członków zarządu należą się od chwili wymagalności ustalonej stosownie do treści art. 455 k.c. (wyrok SN z 18.05.2011 r., III CSK 228/10).
Przedawnienie roszczeń, czyli kiedy zobowiązanie wygasa?
Zgodnie z uchwałą SN (7) z 7.11.2008 r., III CZP 72/08, do roszczeń wierzycieli spółki z o.o. przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, a więc termin 3-letni liczony od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Bieg terminu przedawnienia roszczenia przeciwko członkowi zarządu spółki z o.o. rozpoczyna się najpóźniej w dniu doręczenia wierzycielowi spółki postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji prowadzonej z jej majątku z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nie można jednak wykluczyć, że termin przedawnienia rozpocznie bieg w innej chwili, zwłaszcza z momentem doręczenia pisma o wysłuchaniu wierzyciela przed umorzeniem egzekucji (art. 827 § 1 k.p.c.) (zob. wyrok SA w Gdańsku z 27.01.2010 r., I ACa 1269/09).
marzec 2025 r.
