Tworzenie Planów Ogólnych Gminy jest przedsięwzięciem, które w swojej strukturze musi uwzględniać szereg odniesień do innych kryteriów, jednym z nich jest ochrona środowiska. Ochrona środowiska przy tworzeniu planów ogólnych gminy ma za zadanie zapewnić warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i racjonalną gospodarkę zasobami środowiska.
Istota planów ogólnych i ochrony środowiska
Plan ogólny jest nowym aktem planowania przestrzennego uregulowanym w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Stanowić będzie główny dokument planistyczny w gminach. W porównaniu do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, Plan Ogólny będzie aktem prawa miejscowego, przyjmowanym przez Radę Gminy w drodze uchwały. Plan Ogólny swoim zasięgiem będzie obejmował teren całej gminy z wyłączeniem terenów zamkniętych innych niż ustalane przez ministra właściwego do spraw transportu. Określone w planie ogólnym strefy planistyczne, gminne standardy urbanistyczne oraz obszary zabudowy śródmiejskiej uwzględnia się przy sporządzaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz stanowią podstawę prawną decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, natomiast obszary uzupełnienia zabudowy stanowią podstawę prawną decyzji o warunkach zabudowy.
Zgodnie natomiast z art. 71 ustawy prawo ochrony środowiska określone zostały zasady, które gmina powinna wziąć pod uwagę konstruując plan ogólny. Będą to m.in. zasady zrównoważonego rozwoju, położenia złóż kopalin, rozwiązania niezbędne do zapobiegania powstawaniu zanieczyszczeń, zapewnienia ochrony przed powstającymi zanieczyszczeniami, przywracania środowiska do właściwego stanu oraz zachowania dostępności do złóż kopalin, warunki realizacji przedsięwzięć, umożliwiające uzyskanie optymalnych efektów w zakresie ochrony środowiska.
Wyznaczniki zakresu ochrony środowiska uwzględniane w planach ogólnych
Zakres warunków dotyczących zakresu ochrony środowiska został uregulowany w art. 72 ustawy prawo ochrony środowiska, który wskazuje, iż określając ustalenia planu ogólnego gminy, zapewnia się warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i racjonalną gospodarkę zasobami środowiska, w szczególności przez:
- ustalanie programów racjonalnego wykorzystania powierzchni ziemi, w tym na terenach eksploatacji złóż kopalin, i racjonalnego gospodarowania gruntami;
- uwzględnianie obszarów występowania złóż kopalin oraz obecnych i przyszłych potrzeb eksploatacji tych złóż;
- zapewnianie kompleksowego rozwiązania problemów zabudowy miast i wsi, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki wodnej, odprowadzania ścieków, gospodarki odpadami, systemów transportowych i komunikacji publicznej oraz urządzania i kształtowania terenów zieleni;
- uwzględnianie konieczności ochrony wód, gleby i ziemi przed zanieczyszczeniem w związku z prowadzeniem gospodarki rolnej;
- zapewnianie ochrony walorów krajobrazowych środowiska i warunków klimatycznych;
- uwzględnianie potrzeb w zakresie zapobiegania ruchom masowym ziemi i ich skutkom;
- uwzględnianie innych potrzeb w zakresie ochrony powietrza, wód, gleby, ziemi, ochrony przed hałasem, wibracjami i polami elektromagnetycznymi.
Zasadniczo powyższe wymagania, określa się na podstawie opracowań ekofizjograficznych, stosownie do rodzaju sporządzanego dokumentu, cech poszczególnych elementów przyrodniczych i ich wzajemnych powiązań, a dla miast, które posiadają miejskie plany adaptacji – także na podstawie wniosków i rekomendacji. Przez opracowanie ekofizjograficzne rozumie się dokumentację sporządzaną na potrzeby planu ogólnego gminy, charakteryzującą poszczególne elementy przyrodnicze na obszarze objętym planem i ich wzajemne powiązania. Jak podkreśla się w orzecznictwie „zapisy zawarte w opracowaniu ekofizjograficznym mogą posłużyć jako uzasadnienie i wyjaśnienie rozwiązań przyjętych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego” (wyrok NSA z 24.05.2012 r., II OSK 639/12, LEX nr 1252136; tak też wyrok NSA z 9.05.2012 r., II OSK 405/12, LEX nr 1252056).
Ustalenia planu ogólnego gminy a wymagania związane z ochroną środowiska
Określając ustalenia planu ogólnego gminy, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, uwzględnia się w szczególności ograniczenia wynikające z
- ustanowienia w trybie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, 1688 i 1890) parku narodowego, rezerwatu przyrody, parku krajobrazowego, obszaru chronionego krajobrazu, obszaru Natura 2000, zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, użytku ekologicznego, stanowiska dokumentacyjnego, pomników przyrody oraz ich otulin;
- utworzenia obszarów ograniczonego użytkowania lub stref przemysłowych;
- wyznaczenia obszarów cichych w aglomeracji oraz obszarów cichych poza aglomeracją; strategicznych map hałasu;
- ustalenia w trybie przepisów ustawy – Prawo wodne warunków korzystania z wód regionu wodnego i zlewni oraz ustanowienia stref ochronnych ujęć wód, a także obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych;
- przepisów ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych (Dz. U. poz. 1719).
Co do planowej infrastruktury technicznej w szczególności linii komunikacyjnych napowietrzne i podziemne rurociągi, linie kablowe oraz inne obiekty liniowe przeprowadza się i wykonuje w sposób zapewniający ograniczenie ich oddziaływania na środowisko.
W ustawie wprowadzono również ograniczenia związane z zabudową. W obrębie zwartej zabudowy miast i wsi jest zabroniona budowa zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, a w szczególności zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Rozbudowa takich zakładów jest dopuszczalna pod warunkiem, że doprowadzi ona do ograniczenia zagrożenia dla zdrowia ludzi, w tym ograniczenia wystąpienia poważnych awarii przemysłowych. Nie dotyczy to jednak budowy i rozbudowy zakładów na obszarach określanych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego jako tereny przeznaczone do działalności produkcyjnej, składowania i magazynowania, jeżeli plany te nie zawierają ograniczeń dotyczących zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi.
Pozostałe uregulowania odnoszą się do wyszczególnionych w art. 73 ustawy prawo ochrony środowiska rodzajów zabudowy, wskazując, gdzie i jak powinny być wznoszone. W doktrynie podkreśla się, iż wprowadzone niedawno zmiany, nadal budzą wątpliwości interpretacyjne w zakresie pojęć nieostrych, nieprecyzyjnych, mogących w przyszłości rodzić spór interpretacyjny.
Wskazane powyżej założenia powinny być uwzględniane w procedurze tworzenia planu ogólnego gminy, jednocześnie zapewnić warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i racjonalną gospodarkę zasobami środowiska.
Luty, 2025 r.
