Przedsiębiorcy mają do spełnienia szereg obowiązków związanych z ochroną środowiska. Do najważniejszych z nich należą w szczególności: uzyskanie decyzji administracyjnych na zrealizowanie inwestycji, uzyskanie pozwoleń na eksploatację instalacji, uiszczanie opłat za korzystanie ze środowiska i opłat produktowych, prowadzenie stosownych ewidencji i składanie sprawozdań oraz prowadzenie pomiarów emisyjnych i ich ewidencjonowanie.
Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach
Stosownie do art. 71 ust. 2 Ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094), uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych:
1) przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;
2) przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.
Przedsięwzięcia te są wymienione są rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. 2019 poz. 1839).
Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. W celu uzyskania decyzji środowiskowej należy sporządzić dokument jakim jest Karta Informacyjna Przedsięwzięcia bądź Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.
Sankcją za nieuzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach może być stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę.
Kolejną konsekwencją na jaką jest narażony inwestor lub użytkownik instalacji jest wszczęcie postępowania zmierzającego do eliminacji negatywnego oddziaływania na środowisko lub nawet wstrzymanie eksploatacji instalacji. Może nastąpić to wówczas, jeżeli eksploatacja danej instalacji, bez wymaganej decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych, powoduje negatywne oddziaływanie na środowisko.
Jeżeli nie ma możliwości nałożenia obowiązku, podjęcia wyżej określonych działań to użytkownik instalacji może być zobowiązany do zapłaty kwoty pieniężnej odpowiadającej wysokości szkód wynikłych z naruszenia stanu środowiska.
Pozwolenia
Zgodnie z art. 180 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 ze zm.) eksploatacja instalacji powodująca:
1) wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
3) wytwarzanie odpadów,
jest zasadniczo dozwolona po uzyskaniu stosownych pozwoleń lub dokonania zgłoszeń właściwym organom.
Branże podlegające restrykcjom to m.in.:
- wytwarzanie energii i paliw,
- produkcja i obróbka metali,
- w przemyśle mineralnym – działalność związana z przetwarzaniem surowców skalnych,
- w przemyśle chemicznym – np. produkcja nawozów, środków ochrony roślin, tworzyw sztucznych, barwników,
- w gospodarce odpadami – np. służąca do odzysku, unieszkodliwiania, składowania czy magazynowania odpadów,
- produkcja papieru, płyt wiórowych, pilśniowych, czy OSB,
- ubojnie zwierząt, mleczarnie, rzeźnie,
- chów lub hodowla drobiu lub świń.
To, czy potrzebujesz pozwolenia zależy od rodzaju i skali działalności prowadzonej w instalacji.
Brak zgłoszenia informacji dotyczących eksploatacji instalacji lub eksploatacja instalacji niezgodnie ze złożoną informacją, rodzi sankcje dla przedsiębiorców, bowiem podlega karze grzywny. Natomiast eksploatacja instalacji bez wymaganego pozwolenia lub z naruszeniem jego warunków podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
Opłaty
Opłata produktowa
Opłata dotyczy tych przedsiębiorców, którzy sprzedają swoje produkty w opakowaniach, ale nie zapewniają odpowiedniego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych.
Opłata produktowa dotyczy przykładowo:
· sprzedawców, wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek,
· importerów, jeśli sprzedają produkty w opakowaniach;
· producentów, którzy wprowadzają towar do obrotu w opakowaniach.
W przypadku braku wniesienia opłaty lub wniesienia zaniżonej opłaty produktowej – marszałek województwa ustala, w drodze decyzji, wysokość zaległości z tytułu opłaty produktowej. Tak ustaloną opłatę należy uiścić w terminie 14 dni, a w razie braku zapłaty – w drodze decyzji zostanie ustalona dodatkowa opłata produktowa w wysokości odpowiadającej dalsze 50% kwoty niewniesionej opłaty produktowej.
Opłata środowiskowa
Opłata za korzystanie ze środowiska dotyczy przedsiębiorców, którzy wprowadzają gazy lub pyły do powietrza, posiadają uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych, składują odpady czy korzystają z usług wodnych. Może ona także dotyczyć eksploatacji samochodów służbowych
Wysokość opłaty zależna jest od wpływu, jaki przedsiębiorca wywiera na środowisko.
Wraz z opłatą podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany jest również do przedłożenia
· wykazu zawierającego wykorzystane do ustalenia wysokości opłat informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, a także
· wykazu zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat.
W przypadku przekroczenia lub naruszenia warunków korzystania ze środowiska, przedsiębiorca obarczony zostanie odpowiedzialnością finansową.
Co istotne obowiązek faktycznego uiszczenia opłaty urzeczywistnia się dopiero po przekroczeniu progu opłaty w wysokości 800 zł.
Raportowanie środowiskowe i pomiary emisji
Przedsiębiorcy wprowadzający do powietrza gazy i pyły zobowiązani są do składania raportu do Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji prowadzonej przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami Instytutu Ochrony Środowiska (raport KOBiZE).
W raporcie należy przedstawić dane dot. ilości emisji gazów cieplarnianych i innych substancji wprowadzanych do powietrza oraz dane dotyczące surowców i paliw towarzyszących tym emisjom. Dodatkowo należy też podać informacje o środkach mających ograniczyć ilość emitowanych do atmosfery gazów i pyłów. Podkreślenia wymaga, że na podstawie danych przedłożonych w raportach KOBiZE ustalana jest wysokość opłaty za korzystanie ze środowiska.
Sprawozdanie ma charakter roczny i przekładane jest w systemie internetowym KOBiZE.
Za uchybienie obowiązkowi przedłożenia raportu grozi administracyjna kara pieniężna.
Obowiązki sprawozdawcze i ewidencyjne
Obowiązek sprawozdawczy dotyczy niemalże wszystkich przedsiębiorców, którzy wprowadzają produkty w opakowaniach na rynek (szczegółowe wskazanie znajdziemy w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach – t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 1587 ze zm.).
Sprawozdania mają charakter roczny i przedkładane są w systemie internetowym: “Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami” (BDO).
Ponadto, wytwórcy odpadów, podmioty prowadzące działalność polegającą na gospodarowaniu odpadami oraz wydobywaniu odpadów ze składowiska odpadów lub ze zwałowiska odpadów są zobligowani także do prowadzenia ewidencji odpadów.
Wyżej wymienione podmioty muszą przekazać w systemie internetowym BDO stosowną ewidencję dotyczącą gospodarki odpadami.
Niezłożenie sprawozdań w wyznaczonym terminie może wiązać się nałożeniem na podmiot kary grzywny, również karze tej podlega ten kto wbrew obowiązkowi nie prowadzi ewidencji odpadów albo prowadzi tę ewidencję w sposób nieterminowy lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym.
Nowe obowiązki – ESG
Przyjęta przez Parlament Europejski dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) zobowiązuje większe przedsiębiorstwa do tzw. raportowania niefinansowego – działań związanych z ochroną środowiska naturalnego, odpowiedzialnością społeczną i ładem korporacyjnym (tzw. ESG, Environmental, Social and Corporate Governance).
W pierwszej kolejności będą to duże przedsiębiorstwa, zatrudniające powyżej 250 osób. Z kolei w następnych latach obejmie także podmioty z sektora małych i średnich przedsiębiorstw.
Dyrektywa weszła w życie w styczniu 2023 r., a pierwsze podmioty zostaną zobowiązane do raportowania na jej podstawie w 2025 roku (za rok obrotowy 2024).
Stan prawny: sierpień, 2023
