Prawo własności może zostać ograniczone w związku z ochroną środowiska, co jednak wymaga wykupu nieruchomości lub jej części lub wypłaty stosownego odszkodowania za utracone prawa.
Odpowiedzialność za szkody planistyczne
Jeśli gmina w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości, naraża się na odpowiedzialność za szkody planistyczne. Roszczenie z art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest jednak ograniczone do przypadków, w których ograniczenie wynika z decyzji własnej gminy.
Odpowiedzialność za ograniczenia związane z ochroną środowiska – podstawa ogólna
Art. 129 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska wprowadza ogólny obowiązek odszkodowawczy wobec właściciela, polegający na obowiązku wykupu nieruchomości albo zapłaty odszkodowania za poniesioną szkodę. Odszkodowanie przysługuje w trzech przypadkach:
- za ograniczenie związane z ochroną zasobów środowiska (np. utworzenie parku, rezerwatu, obszaru Natura 2000 i innych form przyrody),
- za ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania,
- w przypadku utworzenia strefy przemysłowej.
Warunki zgłaszania roszczeń z art. 129 Prawo ochrony środowiska
Zgodnie z ogólną podstawą z art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska roszczenie obejmuje możliwość żądania wykupienia nieruchomości lub jej części, jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone. W związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości. Roszczenie o wykup i odszkodowanie przysługuje również użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, a roszczenie odszkodowawcze także osobie, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości. Z roszczeniami jest powiązany krótki termin zawity na zgłaszanie roszczeń. Wynosi on jedynie trzy lata od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Kolejnym utrudnieniem w dochodzeniu odszkodowań jest wyłączenie przepisów związanych ze szkodą planistyczną. Właściciel nie może dodatkowo skorzystać z ułatwień związanych z dochodzeniem odszkodowania za szkodę planistyczną. Tym samym na tle każdego stanu faktycznego niezbędna jest dokładna jego analiza, celem potwierdzenia, czy możliwe jest dochodzenie opisanych roszczeń.
czerwiec 2025 r.
