Weksel może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Zobowiązanie to ma charakter samodzielny i abstrakcyjny. Weksel to papier wartościowy o dokładnie określonej przez Prawo wekslowe formie, charakteryzujący się tym, że złożenie na nim podpisu stanowi podstawę i przyczynę zobowiązania wekslowego.
Przedawnienie
Jak podkreślał Sąd Najwyższy instytucja przedawnienia służy uchyleniu stanu niepewności i przeciwdziała bierności wierzycieli w dochodzeniu należnych im roszczeń, a także ochronie dłużników przed dochodzeniem potencjalnie nienależnych roszczeń w sytuacji, gdy po upływie długiego okresu nie posiadają już dowodów na spłatę zobowiązania. Stronom stosunku cywilnoprawnego nie przysługuje kompetencja do wyłączenia lub zmodyfikowania reguł przedawnienia. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia skutkuje oddaleniem powództwa. Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.
Przedawnienie roszczeń według Kodeksu Cywilnego
Terminy przedawnienia zostały uregulowane w Kodeksie Cywilnym – artykuł 118 wskazuje, iż jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
W odniesieniu do przedawnienia roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej należy wskazać o szerokim rozumieniu znaczenia tego pojęcia. To pojęcie należy odnosić nie tylko do roszczeń ze stale zawieranych, typowych umów, w ramach których przedsiębiorca świadczy szeroko rozumiane towary i usługi, zaspokajając – stosownie do podstawowego przedmiotu swej działalności – określone potrzeby rynkowe, ani do umów, mocą których sam pozyskuje towary (w tym środki trwałe i finansowe) lub usługi niezbędne do spełniania własnych świadczeń. Decydujące znaczenie ma to, czy roszczenie jest funkcjonalnie, choćby pośrednio związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, tzn., czy wynika z czynności podejmowanych w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej. W rezultacie przyjmuje się, że chodzi tu także o roszczenia z umów służących rozwojowi działalności gospodarczej, choćby miały charakter jednorazowej inwestycji, miały służyć realizacji wspólnych przedsięwzięć gospodarczych we współpracy z innymi przedsiębiorcami, np. w ramach spółki cywilnej albo zapewnieniu prawidłowego i trwałego działania przedsiębiorstwa, w tym zabezpieczeniu jego mienia przed uszczupleniem, np. umowy ubezpieczenia. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II CSK 417/07, nie publ. i z dnia 24 maja 2012 r., II CSK 544/11, nie publ., oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2010 r., III CZP 44/10, III CZP 69/16).
Przedawnienie roszczeń wekslowych w oparciu o ustawę Prawo wekslowe
Przedawnienie roszczeń wekslowych zostało uregulowane m.in. w art. 70 ustawy Prawo Wekslowe tym samym zgodnie z jego brzmieniem:
- Roszczenia wekslowe przeciw akceptantowi ulegają przedawnieniu z upływem lat trzech, licząc od dnia płatności wekslu.
- Roszczenia posiadacza wekslu przeciw indosantom i wystawcy ulegają przedawnieniu z upływem roku, licząc od dnia protestu, dokonanego w należytym czasie, w przypadku zaś zastrzeżenia “bez kosztów” – licząc od dnia płatności.
- Roszczenia indosantów między sobą i przeciw wystawcy ulegają przedawnieniu z upływem sześciu miesięcy, licząc od dnia, w którym indosant wykupił weksel albo w którym sam został pociągnięty z wekslu do odpowiedzialności sądowej.
Przedawnienie musimy oceniać w każdym przypadku odrębnie w zależności od charakteru zobowiązania czy stron. Przy ustalaniu terminów przedawnienia bierzemy pod uwagę wyłącznie treść weksla.
W ostatnim czasie nad zagadnieniem związanym z przedawnieniem roszczeń wekslowych pochylił się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 2025 r. – III CZP 7/25 w której to stwierdził, iż Koniec trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń wekslowych przeciwko wystawcy weksla własnego przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 zdanie drugie k.c.). Aktualnie stanowiska co do oceny przyjętego przez Sąd Najwyższy zakresu są odmienne, z jednej strony wyraża się stanowisko aprobujące, podkreślając jednolitość przyjętych rozwiązań, jednakże pojawiają się stanowiska odmienne wskazujące na zbyt daleko idące działanie Sądu Najwyższego poprzez wydłużenie już uregulowanego wprost terminu przedawnienia, co może stać w sprzeczności z całokształtem ustawy Prawo Wekslowe. W chwili publikacji artykułu nie jest jeszcze dostępne uzasadnienie uchwały, jednak warto zapoznać się z jej treścią i poznać motywy, którymi kierował się Sąd Najwyższy wydając takie stanowisko.
Październik, 2025 r.
